Cơ sở xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân ?
Hiện nay, đứng trước tình trạng các cá nhân núp
bóng dưới danh nghĩa pháp nhân để phạm tội ngày càng gia tăng gây thiệt hại
nghiêm trọng cho nền kinh tế, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của người dân. Để phòng
ngừa và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật đó, giới làm luật đã kịp thời bổ
sung nhiều hình phạt nhắm vào pháp nhân phạm tội. Nhưng vì Bộ luật Hình sự mới
nhất ra đời vào năm 2015, có hiệu lực từ ngày 01-01-2018 nên có lẽ nhiều người
dân vẫn chưa nắm bắt được cơ sở xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Qua
bài viết sau đây tôi sẽ phân tích rõ cho bạn đọc hiểu được sơ bộ về vấn đề này.
Pháp nhân là gì? Hiện nay tồn tại những loại hình
pháp nhân nào?
Theo pháp luật
Việt Nam, pháp nhân được định nghĩa là những tổ chức có tư cách pháp lý độc lập
để tham gia các hoạt động pháp lý khác như kinh tế, xã hội,...
Điều kiện để
được công nhận là pháp nhân tại Việt Nam được quy định tại Điều 74 Bộ luật Dân
sự 2015 như sau:
· Được thành lập theo quy định
của Bộ luật Dân sự, luật khác có liên quan;
· Có cơ cấu tổ chức được
quy định chi tiết tại Điều 83 Bộ luật Dân sự 2015;
· Có tài sản độc lập với cá
nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình;
· Nhân danh mình tham gia
quan hệ pháp luật một cách độc lập.
Phân loại
pháp nhân:
· Pháp nhân
thương mại (Được quy định chi tiết tại Điều 75 Bộ luật Dân sự 2015): là pháp
nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các
thành viên, gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác.
· Pháp nhân phi
thương mại (Được quy định chi tiết tại Điều 76 Bộ luật Dân sự 2015): là pháp
nhân không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận; nếu có lợi nhuận thì cũng
không được phân chia cho các thành viên, gồm: cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang
nhân dân, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội
- nghề nghiệp,…
Điều kiện chịu trách nhiệm hình sự đối với pháp
nhân
Căn cứ theo
Điều 74, 75 Bộ luật Hình sự thì pháp nhân phạm tội khi thỏa mãn đủ các điều kiện
sau:
· Pháp nhân đó phải là pháp nhân thương mại;
· Hành vi phạm tội được thực
hiện nhân danh pháp nhân thương mại;
· Hành vi phạm tội được thực
hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại;
· Hành vi phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, điều
hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại;
· Chưa hết thời hiệu truy cứu
trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 27 của Bộ luật Hình sự
2015.
Thời hiệu truy cứu trách
nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại (Theo khoản 2, khoản 3 Điều 27 Bộ luật
Hình sự 2015):
· 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng;
· 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng;
· 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng;
· 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
· Thời hiệu truy cứu trách
nhiệm hình sự được tính từ ngày tội phạm được thực hiện.
Nếu trong thời hạn quy định
như đã liệt kê ở trên, người phạm tội lại thực hiện hành vi phạm tội mới mà Bộ
luật Hình sự 2015 quy định mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy trên
01 năm tù, thì thời hiệu đối với tội cũ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành
vi phạm tội mới.
Pháp nhân thương mại phải chịu những hình phạt
nào nếu có hành vi vi phạm pháp luật Hình sự?
Phạm vi chịu
trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân (Căn cứ Điều 76 Bộ luật Hình sự 2015, được
sửa đổi tại khoản 11 Điều 1 Luật số 12/2017/QH14 sửa đổi bổ sung năm 2017):
Pháp nhân
thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm quy định tại một trong các
Điều 188 (tội buôn lậu); Điều 189 (tội vận chuyển trái phép hàng
hóa, tiền tệ qua biên giới); Điều 190 (tội
sản xuất, buôn bán hàng cấm); Điều 191
(tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm); Điều
192 (tội sản xuất, buôn bán hàng giả); Điều
193 (tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực
phẩm); Điều 194 (tội sản xuất, buôn
bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh); Điều 195 (tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn
nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi);
Điều 196 (tội đầu cơ); Điều 200 (tội trốn thuế); Điều 203 (tội in, phát hành, mua bán
trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước); Điều 209 (tội cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông
tin trong hoạt động chứng khoán); Điều
210 (tội sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán); Điều 211 (tội thao túng thị trường chứng
khoán); Điều 213 (tội gian lận trong
kinh doanh bảo hiểm); Điều 216 (tội
trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động);
Điều 217 (tội vi phạm quy định về cạnh
tranh); Điều 225 (tội xâm phạm quyền
tác giả, quyền liên quan); Điều 226 (tội
xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp); Điều
227 (tội vi phạm các quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài
nguyên); Điều 232 (tội vi phạm các
quy định về khai thác, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản); Điều 234 (tội vi phạm quy định về quản lý, bảo vệ động vật hoang
dã); Điều 235 (tội gây ô nhiễm môi
trường); Điều 237 (tội vi phạm phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố môi trường);
Điều 238 (tội vi phạm quy định về bảo
vệ an toàn công trình thủy lợi, đê điều và phòng, chống thiên tai; vi phạm quy
định về bảo vệ bờ, bãi sông); Điều 239
(tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam); Điều
242 (tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản); Điều
243 (tội hủy hoại rừng); Điều 244
(tội vi phạm quy định về quản lý, bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm); Điều 245 (tội vi phạm các quy định về
quản lý khu bảo tồn thiên nhiên); Điều
246 (tội nhập khẩu, phát tán các loài ngoại lai xâm hại); Điều 300 (tội tài trợ khủng bố); Điều 324 (tội rửa tiền).
Các hình phạt
đối với pháp nhân thương mại phạm tội bao gồm:
Các hình phạt
chính:
· Phạt tiền tối thiểu 50
triệu đồng (được quy định tại Điều 77 Bộ luật Hình sự 2015);
· Đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm đối với pháp nhân
thương mại trong một hoặc một số lĩnh vực mà pháp nhân thương mại đã phạm tội (được
quy định tại Điều 78 Bộ luật Hình sự 2015);
· Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn đối với pháp nhân thương mại trong một hoặc
một số lĩnh vực mà pháp nhân thương mại đã phạm tội (được quy định tại Điều 79
Bộ luật Hình sự 2015);
Các hình phạt
bổ sung:
· Cấm pháp nhân kinh doanh, hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định từ
01 năm đến 03 năm khi xét thấy việc nếu để pháp nhân thương mại bị kết án tiếp
tục kinh doanh hoặc hoạt động các lĩnh vực đó, thì có thể gây nguy hại cho tính
mạng, sức khỏe của con người hoặc cho xã hội (được quy định chi tiết tại Điều
80 Bộ luật Hình sự 2015);
· Cấm huy động vốn từ 1 năm
đến 3 năm khi xét thấy pháp nhân thương mại có nguy cơ tiếp tục phạm tội nếu tiến
hành huy động vốn (được quy định tại Điều 81 Bộ luật Hình sự 2015);
· Phạt tiền, khi hình phạt này không được áp dụng là
hình phạt chính.
Ngoài ra,
pháp nhân thương mại còn có thể bị áp dụng một số biện pháp tư pháp khác như
sau:
· Tịch thu vật,
tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm như công cụ, phương tiện dùng để phạm tội,
vật hoặc tiền hoặc các khoản thu bất chính có được nhờ phạm tội,… (được quy định
chi tiết tại điểm a khoản 1 Điều 82 dẫn chiếu đến Điều 47 Bộ luật Hình sự 2015);
· Buộc trả lại
tài sản đã chiếm hữu, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại; buộc công khai xin lỗi
(được quy định chi tiết tại điểm a khoản 1 Điều 82 dẫn chiếu đến Điều 48 Bộ luật
Hình sự 2015);
· Buộc khôi phục
lại tình trạng ban đầu (được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 82 Bộ luật Hình sự
2015);
· Buộc thực hiện
một số biện pháp nhằm khắc phục, ngăn chặn hậu quả tiếp tục xảy ra như buộc
tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng
không đúng với giấy phép; buộc khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan
dịch bệnh;… (được quy định chi tiết tại
điểm b khoản 1, khoản 3 Điều 82 Bộ luật Hình sự 2015).
Cần đặc biệt lưu ý rằng việc
pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự
của cá nhân. Nếu cá nhân có hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để thực hiện
các hành vi vi phạm pháp luật vì lợi ích của bản thân thì ngoài các hình phạt
dành cho pháp nhân (trong phạm vi vì lợi ích pháp nhân) thì các cá nhân đó vẫn
phải chịu trách nhiệm hình sự đối với những hành vi vượt quá phạm vi lợi ích của
pháp nhân như đã đề cập.
Trên đây là bài viết tư vấn về điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân, nếu cần tư vấn và hỗ trợ về các vấn đề pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi.
Công ty Luật Long Phan PMT
Hotline: 0908 748 368
Nhận xét
Đăng nhận xét